ای ایران، فریاد مشترک ایرانیان

آیا می‌توان یك ترانه یا سرود به زبان فارسی ساخت كه همه‌ ایرانیان فارغ از نژاد و مذهب، مخاطبش باشند؟ این پرسشی بود که سال ها ذهنم را به خود مشغول کرده بود و پاسخ محکمی برایش نمی یافتم تا اینکه پاییز سال 1382 در هفته نامه مهر مطلبی کوتاه با عنوان "راز ماندگاری سرود ای ایران" نوشتم. گر چه برای خودم راضی کننده نبود ولی سال بعد وقتی با کندوکاوی بیشتر در پی چون و چرای آن بودم، متوجه شدم که سال 1383 درست شصت سال از پیدایش سرود می گذرد. مطلب را با شوق بیشتری نوشتم و به روزنامه همشهری رفتم. اما صفحه موسیقی فقط روزهای سه شنبه در می آمد و من اصرار داشتم روز دوشنبه 27 مهرماه 1383 درست برابر با شصتمین سالروز تولد سرود، این مطلب چاپ شود. سید ابوالحسن مختاباد دبیر صفحه موسیقی با دکتر ناصر کرمی مدیر صفحات "ایرانشهر" روزنامه همشهری که بیشتر مطالب مربوط به شهر تهران را پوشش می داد، صحبت کرد و نتیجه همان بود که انتظار داشتم. "ای ایران شصت ساله شد". این تیتری بود که روزنامه همشهری در روز تولد آن سرود جاودانی رقم زد. تقریباً همزمان با آن، سایت رادیو بی بی سی هم مطلب نسبتاً متفاوتی به قلم سید ابوالحسن مختاباد درج کرد که برد جهانی خوبی داشت و تقریباً همه سایت های ایرانی تبار، آن را بازتاب دادند. با فاصله اندکی پس از چاپ مطلب، روزنامه پرمخاطب شرق نیز مطلب متفاوتی در همین خصوص به چاپ رساند و چند روزنامه کوچک هم صرفاً به نقل قول از این و آن پرداختند. ارکستر موسیقی ملی هم به رهبری فرهاد فخرالدینی روز جمعه پیش از چاپ مطلب همشهری، در بخش پایانی اجرایش، با ذکر اینکه شصتمین سال پیدایش سرود ای ایران است، آن را با گروه کر 800 نفره تالار وحدت! نواخت. بعداً مختاباد به من گفت که آن شب در تالار بوده و خود را به پشت صحنه رسانده است تا سالروز تولد سرود را به جناب فخرالدینی گوشزد کند.

اینک همزمان با 27 مهر 1386 که شصت و سومین سالروز تولد "ای ایران" را پشت سر می گذاریم، آن مطلب پیشین را که اشکالاتی هم داشت، به همراه چند نمونه صوتی و کلی دخل و تصرف بازنویسی کردم که می خوانید.

موسیقی سازان بی ساز جنگ

جنگ‌های كلاسیك جهان، همه‌چیزشان حساب‌شده و از پیش آماده است،‌ هم ساز و برگ نظامی، هم آذوقه و دارو و هم تشكیلات تبلیغاتی گسترده كه موسیقی نیز بخشی از آن به حساب می‌آید؛ اما وقتی ملتی كه تازه انقلاب كرده و درگیر مسایل داخلی است، مورد هجوم ارتش منظم و مسلح همسایه قرار می‌گیرد و نظام منظم دفاعی هم ندارد، دیگر روشن است جایی برای موسیقی و این‌جور چیزها باقی نمی‌ماند. در این‌گونه موارد خیزش مردمی برای دفاع از وطن امری طبیعی است و نمونه‌ی بسیار عالی و كم‌نظیرش را در مقاومت 42  روزه‌ی مردم و سپاهیان خرمشهر دیدم كه با سلاح‌های سبك و گاه بدوی در مقابل تانك‌های مدرن ارتش عراق، زیبایی آفریدند.

نغمه گران حماسه های معاصر

روزهای پایانی شهریورماه یادآور رویدادی كم‌نظیر در تاریخ کشور ماست. 27 سال پیش در چنین روزهایی، اتفاقی بزرگ برق حیرت بر چشمانمان نهاد. خبر این بود: «ارتش عراق از طریق مرزهای زمینی، هوایی و دریایی به ایران حمله كرد». خبر ‌چنان غافل‌گیركننده بود كه نفهمیدیم چه بود و چه شد تا این‌كه به ده روز نكشیده، همشهریان جدیدی یافتیم. هموطنان آواره و جنگ‌رمیده كه برای مدتی كوتاه به میهمانی آمده بودند، اقامت‌شان هشت سال طول كشید. این تنها یكی از صدها یا هزارها اتفاق و رویداد آن دوران بود. هیچ‌چیز و هیچ‌كس از این ماجرا بی‌تأثیر نماند و هنر و فرهنگ ما نیز به طریق اولی شاخ‌اش به شاخ انقلاب و جنگ گیر كرد. در این میان، موسیقی و شعر به دلیل ویژگی‌های منحصربه‌فردشان، خیلی سریع‌تر و عمیق‌تر واكنش نشان دادند. این نوشته به طور خلاصه ماجرای درگیر شدن موسیقی ایرانی با مقوله جنگ و دفاع از میهن را به تصویر می کشد.