نگاهی به وضعیت اجرای موسیقی در شهرستان ها

موسیقی برای تهران یا ایران

این حرف بی ربطی نیست که می گویند تهران مرکز همه چیز است. جریان اصلی سیاست و تجارت و ورزش و فرهنگ و هنر و صنعت در این شهر شکل می گیرد و دیگر شهرهای ایران یا اصولاً بی بهره اند و یا کم بهره. در این میان موسیقی و اجرای صحنه ای آن خیلی بیشتر از سایر مقولات فرهنگ و هنری در مضیقه است. به طوریکه سهم خیلی از شهرهای ایران چیزی نزدیک به صفر ارزیابی می شود. بخشی از این اشکال به ساختار تمرکزگرای کشور مربوط می شود که تهران را به مرکز همه جریانات سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تبدیل کرده و بخش دیگر هم از مشکلات خاص هنر موسیقی است که معمولاً دامن سایر مقولات را نمی گیرد. نوشته زیر کم و کیف اجرای زنده موسیقی در شهرستان ها را با همفکری چند تن از فعالان موسیقی کشور نشانه رفته است.

مشکل زیرساخت ها

مهم ترین بستر اجرای یک برنامه موسیقی از نوع هنری اش، مکان مناسب و ترجیحاً سرپوشیده است که یافتن آن در شهرهای کشور ما به جستجوگری کیمیا می ماند. شیراز، اصفهان، تبریز، کرمانشاه، مشهد و اهواز که جمعیتی میلیونی را در دل خود جای داده اند، از داشتن یک سالن هزار یا دو هزار نفری مناسب موسیقی محروم اند. مجید درخشانی آهنگساز و نوازنده تار که در چند سال اخیر گروه بزرگ خورشید را هدایت می کند، در این خصوص می گوید "وقتی سالن بزرگ برای اجرا وجود ندارد، ما ناچاریم برای پاسخ گویی به سیل مخاطبان هزار نفری، سه شب در یک سالن 350 نفری کنسرت بدهیم که خودش مشکلات دیگری برای یک گروه میهمان به همراه دارد و برای مثال هزینه اقامت گروه را بالا می برد." سید عبدالحسین مختاباد، آهنگساز و خواننده موسیقی سنتی نیز به وجهی دیگر از نبود سالن بزرگ مناسب موسیقی در شهرستان ها اشاره می کند و می گوید "شاید در شهری مثل اصفهان سالنی بالای هزار نفر پیدا شود ولی در 80 درصد شهرهای کشور چنین امکانی وجود ندارد و در نتیجه مکان هایی مثل استادیوم های ورزشی، کاربری هنری پیدا می کنند که مشکلات متعددی دارند، از جمله سرما و گرما و صداهای مزاحم. مشکل صدابرداری هم در چنین مکان هایی به مراتب بیشتر جلوه می کند و از کیفیت کار به شدت می کاهد."

مدیریت های ناهمگون

اگر کمبود و یا نبود امکانات زیربنایی همچون سالن و تجهیزات صدابرداری بگذریم، مشکل مدیریت فرهنگی خودنمایی می کند. کیوان ساکت، آهنگساز و نوازنده تار که در چند سال اخیر هدایت چند ارکستر استان های گلستان، اصفهان و کرمان را بر عهده گرفته است، در این خصوص می گوید "اجرای موسیقی در شهرهای مختلف، تابع قانون یکسان نیست. به این دلیل که هنرمندان در برخی شهرها مجوز اجرا می گیرند و در برخی دیگر این مجوز صادر نمی شود. هنوز در بعضی مناطق ایران به هنر موسیقی بدبینانه می نگرند. آیا هنرمندان و مخاطبین آنها بایستی همواره در برخی از شهرستان ها تابع نظرات نادرست و سلیقه شخصی برخی مسئولان و نگاه بدبینانه آنها با این هنر فاخر و ملی ایران گردند؟ آیا این همه جوانان هنرمندی که از دانشگاه ها و دیگر مراکز هنری دانش آموخته می شوند، هنر خویش را فقط باید در پایتخت به نمایش بگذارند؟ اگر همین گونه پیش برویم دور شدن نسل جوان از فرهنگ ملی را شاهد خواهیم بود."  عبدالحسین مختاباد نیز که چند اجرای موسیقی در شهرستان ها را تجربه کرده است، می گوید "مسئولین محلی اهمیتی به اجرای موسیقی نمی دهند. نه تنها کمک نمی رسانند، بلکه گاه سنگ اندازی هم می کنند. خود من با آنکه مازندرانی ام، وقتی می خواهم در زادگاهم کنسرت بدهم، با اشکال تراشی های مقامات استان مواجه می شوم. هر کدام از منظری به کار ما ایراد می گیرند. برای مثال می گویند کنسرت باعث شلوغی و قاطی شدن زن و مرد می شود. آیا در تجمعات دیگر چنین نمی شود؟"

ظرفیت های محلی

در مقابل این ناملایمات اجرای موسیقی، نقاط قوتی هم در شهرستان ها وجود دارد که مدیریت فرهنگی کشور قادر به استفاده از آنها نیست. مجید درخشانی یکی از این موارد را استقبال خوب شهرستانی ها عنوان می کند که بسیار بیشتر از تهران است. در نتیجه با کمترین تبلیغ می توان جمعیتی را به سالن های کنسرت کشاند. اما سعید حسین پور، رئیس انجمن موسیقی اهواز که خود سرپرستی یک گروه بزرگ تنبک نوازی در این شهر را بر عهده دارد، بر مورد جالب دیگری اشاره می کند و می گوید "وجود شرکت های بزرگی چون نفت، ملی حفاری و فولاد در استان خوزستان می تواند پشتیبان خوبی برای حمایت از اجراهای موسیقی باشد که متأسفانه همین امکان هم از هنرمندان استان دریغ می شود و عملاً می بینیم این بنگاه های اقتصادی بدون مجوز و هماهنگی اداره ارشاد استان، هنرمندانی را از تهران برای اجرای موسیقی دعوت می کنند و این حرکت در منطقه بازتاب منفی دارد. چرا نباید هنرمندان خوزستانی نتوانند هنرشان را در استان خودشان به نمایش بگذارند؟" حسین پور با اشاره به تنوع قومی خوزستان که فرهنگ های متعددی را در کنار هم جای داده است، اضافه می کند "هیچ استانی به اندازه خوزستان این همه تنوع فرهنگی ندارد و به همین دلیل موسیقی های متنوعی هم در این خطه وجود دارد که در صورت حمایت مرکزنشینان می توان اجراهای خوبی را به شاهد بود."

توسعه نیافتگی

یکی از نتایج زیانبار کم توجهی به موسیقی شهرستان ها، عدم آگاهی مردم نسبت به مقوله کنسرت موسیقی است. اینکه آیا کنسرت موسیقی همان جنگ شادی است یا چیز دیگر، هنوز برای خیلی از مردم، تعریف نشده است. عبدالحسین مختاباد این مسئله را ناشی از کاستی های دنباله دار می داند و می گوید "وقتی امکان اجرای موسیقی زنده برای توده مردم وجود نداشته باشد، طبیعتاً آنها شناخت صحیحی از موضوع ندارند و فرهنگ کنسرت رفتن را پیدا نمی کنند. در نتیجه به فرض حل سایر مشکلات مربوط به اجرای موسیقی در شهرستان ها، ناچاریم با این موضوع هم کنار بیاییم." کیوان ساکت نیز با اشاره به تشنگی روحی نسل جوان و ناتوانی دستگاه فرهنگی کشور در سیراب کردن این عطش، می گوید "نگاه های نامناسب و بدبینانه به موسیقی شریف ایران زمین، که در اغلب موارد محرومیت نسل جوان از آن را به همراه دارد، باعث شده است تا این عطش روحی جوانان با موسیقی های نه چندان هنری که امروزه به لس آنجلسی معروف شده اند، سیراب شود و متأسفانه عواقب این فرهنگ خودستیزی را در سال های بعد در شکلی خطرناک تر تجربه خواهیم کرد."

این مطلب 7 آبان در روزنامه همشهری چاپ شده است