مولانا گرایی افراطی در موسیقی ایران

هیاهوی فرهنگی آنسوی سکه ای به نام فرهنگ هیاهوست. مردمانی که اهل هیاهو هستند، همیشه منتظر فرصت اند. مهم نیست موضوع ورزشی باشد، سیاسی، فرهنگی و یا هنری آن هم از نوع موسیقایی. در این میان کافی است شخص ثالثی پیدا شود و سال 2007 میلادی را به نام مولانا مزین کند. آنگاه قصه به مراتب جذاب تر و شیرین تر می شود و دامنه هیاهو بالا می گیرد. توسل به مولانا و خوراندن اشعار غالباً نخبه گرای او به آهنگ هایی از همه فرهنگ های جهان، جریان روز می شود. اشعاری که شاید بتوان گفت بیش از نود درصد افراد جامعه قادر به برقراری ارتباط با آنها نیستند. اما چون دور، دور مولانا و واژه های بسیار مستعملی مثل عرفان و اینجور چیزهاست، بسان آب خوردن می نوازند و می خوانند و گاه جایزه هم می گیرند.

در نگرش جدید، اشعار دیوان شمس تبریزی دیگر به معنی سنتی آن، شعر نیستند که با آواز دلنشین خوانندگان بر ذهن مخاطبان تأثیر بگذارند. بلکه ادوات کمکی موسیقی به حساب می آیند که هدف از خواندن شان ارائه یک برنامه صرفاً سرگرم کننده برای توده هاست. کافی است نیم نگاهی به اشعار برگزیده از دیوان شمس تبریزی که توسط خوانندگان تازه کار و کهنه کار خوانده شده است، بیندازیم تا روشن شود چقدر از این مولانا گرایی ها نیاز روز جامعه ماست و چقدر از مضامین خوانده شده، درد دل مردم روزگار ما را بازتاب می دهند.

به گواهی تاریخ معاصر نخستین تصنیف سازی بر روی اشعار مولانا در حدود سال های 56 تا 60 توسط آهنگسازانی چون پرویز مشکاتیان و محمد رضا لطفی صورت گرفت. تصانیف "مرا عاشق" و "شهیدان خدایی" نمونه هایی هستند که هر دو با صدای شهرام ناظری اجرا شدند. نکته قابل تأمل در انتخاب اشعار یاد شده برای تصنیف سازی، توجه به نیاز فضای ذهنی مردمان آن روزگار بود که سنخیت تمام و کمالی با مفاهیم دو غزل مشهور مولانا داشت. اما امروزه آنچه غالباً انتخاب و اجرا می شود، معمولاً اشعاری است که عملاً لقلقه زبان اند. نه آهنگساز درک روشنی از مفاهیم پیچیده آن دارد ، نه خواننده و نه نوازنده. چرا که مولانا و اشعار خاصه فهم او، به دست آویزی برای سرگرمی و پول و شهرت تبدیل شده اند.