گزارشی از برپایی نخستین نمایشگاه سازابزار

ساز ما، ابزار ما

روز 23 بهمن ماه (12 فوریه) قرار بود رأس ساعت 5 بعد از ظهر نخستین نمایشگاه "سازابزار" در گالری مرتضی ممیز آغاز به کار کند اما چنین نشد. زیرا جناب آقای غریب پور مدیرخانه هنرمندان ایران، پس از  واررسی غرفه ها کلی ایراد گرفتند و فرمودند جمع کنید بروید. لحن و نگاهشان به قدری توهین آمیز بود که گویی با هنر موسیقی و به ویژه نوع اصیل و سنتی آن مشکل دارند. ایشان می فرمودند: چیدن این وسایل در شأن خانه هنرمندان نیست. اجناس شما یکدست نیستند. تعدادی خیلی ریزند و تعدادی خیلی درشت. باید پارچه چنین و چنان روی میزها بکشید و نمونه جنس هایتان روی میز کم باشد. ما در اینجا آثاری را به نمایش می گذاریم که الگوی ثابتی داشته باشند.

خلاصه هر چه گفتیم سیم و پوست و خرک و جعبه ساز، ذات شان اینطوری است و نمی شود آنها را یک اندازه کرد، به خرجشان نرفت و قرار بر این شد که یا شرایط آنها را بپذیریم و یا جمع کنیم برویم. رامین جزایری رئیس کانون سازندگان ساز خانه موسیقی هم آدم آرامی بود و با امثال غریب پور نمی توانست کل کل بکند. در نتیجه با دخالت دو تن از اعضای هیآت مدیره خانه موسیقی – دکتر سریر و داریوش پیرنیاکان- و پذیرش برخی از شرایط مدیریت خانه هنرمندان، سرانجام در ساعت 6  بعد از ظهر روز 24 بهمن ماه نخستین نمایشگاه تخصصی سازندگان ملزومات ساز و موسیقی  تحت عنوان "سازابزار" در محل یادشده آغاز به کار کرد و در همان روز نخست پذیرای تعداد زیادی از علاقه مندان صنعت موسیقی بود.

داریوش پیرنیاکان هم با حضور در مراسم آغازین، حمایت رسمی خانه موسیقی از این گونه حرکت ها را اعلام کرد و گفت: سازندگان ساز و تجهیزات جانبی آن، نجار و آهنگر نیستند، بلکه هنرمندند و اگر عشق به این حرفه نداشته باشند، نمی توانند سازهای خوش صدا را به نوازندگان تحویل بدهند. پیرنیاکان ضمن بازدید از غرفه های مختلف، دستی هم بر تار قدیمی استاد فرج ا... با قدمت 110 سال کشید و قدری برای حاضران، بیات اصفهان نواخت. گفتنی است نمایش سازهای قدیمی صرفاً برای جلوه نمایشگاه بود و در دستور کار آن قرار نداشت. از دیگر میهمانان ویژه این نمایشگاه رضا کیانیان، بازیگر سرشناس سینما و تلویزیون بود. اینک شما را به دیدن جلوه هایی از نمایشگاه سازابزار دعوت می کنم.

علاوه بر تهرانی ها، تولید کنندگانی از تبریز، اصفهان و ساوه نیز حضور داشتند که از نکات جالب توجه آن می توان به حضور دو بانوی هنرمند اشاره کرد. چرا که ساختن ملزومات ساز، یک حرفه غالباً مردانه به نظر می آید. پرده های تولیدی ویژه تار و سه تار توسط بانویی از شهرستان ساوه توجه سازندگان ساز را به خود جلب کرده بود. به طوری که یکی از تولیدکنندگان پرده تار و سه تار که این حرفه در خانواده آنها 150 سال قدمت دارد، از کیفیت محصولات این بانوی هنرمند تقدیر کرد.

جعبه های زیبای انواع ساز نیز از دیگر دیدنی های نمایشگاه بود. یک جوان تبریزی برای تمام سازهای ایرانی و همچنین خانواده ویلون، جعبه های متنوعی طراحی کرده بود. بانوی هنرمندی از تهران با ارائه جعبه های دف، سه تار و سنتور از جنس ترمه و جاجیم، یکی از پربیننده ترین جلوه های نمایشگاه را پدید آورد. از دیگر شرکت کنندگان می توان به حضور تولید کنندگان انواع پوست دف، تنبک، تار، کمانچه و قانون اشاره کرد.

 هنرمندی از اصفهان استخوان های برش خورده ساق پای شتر را که برای آذین دسته تار به کار می رود، به نمایش گذاشته بود.

 تولیدگنندگان انواع گوشی، خرک، سیم گیر، آرشه و پایه کمانچه نیز حضور داشتند. نمایش گوشی های جدید چوبی-فلزی ویژه  تار و کمانچه از نوآوری های این بخش بود.

فقط برای گل روی تارنوازان

با یک نگاه سرانگشتی می شد فهمید که بیشترین اقلام نمایشی متعلق به ساز پر صلابت تار است.

علاوه بر جعبه های زیبا و بادوام تار، مضراب های فلزی از نوع فورج و همچنین محصول جدیدی به نام مضراب پلاستیکی  تار در این نمایشگاه عرضه شده بود.

این هم  پوست شفاف و نازک برای مشکل پسندان

اما جالب ترین و در عین حال بحث انگیزترین لوازم به نمایش درآمده تار، این خرک عجیب و غریب است.

اگر خوب دقت کنید، خرک دو تکه است و بین آنها دو عدد پین و دو عدد فنر وجود دارد. آقای فرید هنرمند روحانی، سازنده این خرک می گفت برای اینکه نوازنده بتواند ویبره بیشتری تولید کند، این کار را کرده ام. علاقه مندان موسیقی خوب می دانند انعطاف پذیری پوست تار، امکان خوبی برای ویبراسیون به دست می دهد که اساتید گرامی، جلیل شهناز و فرهنگ شریف از این قابلیت فراوان بهره برده اند. اما این خرک جدید ظاهراً ویبره بشتری ایجاد می کند. شاید چیزی شبیه گیتار برقی! به هر حال الان نمی توان قضاوت کرد. چون به ادعای سازنده هنوز در مراحل آزمایشی است. پس منتظر بمانید تا با خرک های جدید تار، دنیای متفاوتی را تجربه کنید.

تولیدگنندگان لوازم سازتراشی هم با آوردن انواع تیشه، مغار، اشکنه، چکش و غیره بخشی از فضای نمایشگاه را به خود اختصاص داده بودند. اما دو هنر مند ویولن ساز تهرانی با آوردن تنها نیمی از تجهیزات خود، عملاً بیشترین فضا را در اختیار داشتند.

انواع شابلون ها، رنده ها، قالب ها و نقشه های موجود حکایت از آن داشت که این دو هنرمند، حرکتی کاملاً جدی و حساب شده را آغاز کرده اند. بویژه آنکه ادعا می کردند، محصولات آنها شامل طرح و نقشه و ساخت انواع ویلون فقط در خارج از کشور عرضه می شود.

کوچک ترین تنبک جهان

علاوه بر ملزومات ساز، تعدادی ساز بزرگ و مینیاتوری هم در این نمایشگاه وجود داشت. ازجمله سه تار و کمانچه های کوچک به اندازه کف دست و همینطور گیتاری به طول 15 سانتی متر که نه تنها دکوری نبود، بلکه با پرده بندی دقیق قادر بود صداهای ژوشستی را تولید کند. همچنین پیانوهای کوچکی به اندازه دو کف دست و یا کمی بزرگ تر بخشی از نگاه ها را می طلبیدند. اما دو عدد تنبک ریز نقش ساخته آقای فرید هنرمند روحانی از همه نمونه ها جالب تر می نمود.

البته این تنبک به هیچ عنوان دکوری نبود. تنها فرقش با تنبک های بزرگ در اندازه اش بود. تراش داخل و خارج آن به خوبی صورت گرفته و پرداخت شده بود. پوست نازکش  نیز در مقابل ضربه ها از خود صدا می داد و خلاصه یک تنبک تمام عیار بود. حیف که نوازنده اش را نیافتیم!